سپتیک فاضلاب چیست و چگونه کار میکند؟ راهنمای جامع سپتیک تانک فاضلاب ۱۴۰۵

مدیریت بهداشتی پساب در ساختمان ها اهمیت بسیار زیادی دارد. در بسیاری از ویلاها و شهرک های صنعتی دسترسی به شبکه اگو وجود ندارد. در این شرایط هدایت مستقیم پساب به چاه باعث گرفتگی منافذ خاک می شود. این اتفاق را در اصطلاح فنی کور شدن چاه می نامند.

برای حل این چالش، مهندسان سیستم سپتیک تانک فاضلاب را طراحی کرده اند. این دستگاه به عنوان یک واحد پیش تصفیه بیولوژیکی و فیزیکی عمل می کند. مخزن سپتیک بین لوله کشی ساختمان و چاه جذبی قرار می گیرد و مواد معلق را مهار می سازد.

آب خروجی از مخزن کاملاً زلال و عاری از ذرات چربی است. این آب به راحتی جذب لایه های عمقی خاک می شود. شناخت دقیق روش کار و نگهداری این مخزن هزینه های تعمیرات ساختمان را تا حد زیادی کم می کند.

در این مقاله تمام ابعاد فنی، متریال، روش محاسبه ابعاد و اصول تخلیه سپتیک فاضلاب را بررسی می کنیم.

دیگر خدمات ما: حفر چاه

سپتیک فاضلاب چیست و چرا استفاده از آن الزامی است؟

سپتیک فاضلاب یک مخزن زیرزمینی، مسدود و آب بندی شده است. این مخزن پساب سرویس های بهداشتی، حمام و آشپزخانه را به صورت متمرکز دریافت می کند. هدف اصلی ساخت این سیستم، جداسازی ذرات جامد سنگین و چربی های سبک از بخش مایع است.

این مخزن تلاطم شدید جریان آب ورودی را به سرعت مهار می کند. با آرام شدن جریان، نیروی گرانش زمین کار تفکیک فیزیکی را آغاز می نماید. مواد جامد سنگین به تدریج در کف مخزن ته نشین می شوند. لایه های روغنی و کف صابون نیز روی سطح آب شناور می مانند.

عدم استفاده از سپتیک تانک فاضلاب آسیب های سنگینی به خاک وارد می کند. چربی های حل نشده خیلی زود دیواره های چاه جذبی را عایق می کنند. در چنین حالتی چاه پس از چند ماه سرریز می شود و نیاز به تخلیه مکرر پیدا می کند.

علاوه بر این، نفوذ مستقیم پساب خام سفره های آب زیرزمینی را به شدت آلوده می سازد. به همین علت سازمان نظام مهندسی نصب سپتیک را در اماکن فاقد اگو اجباری کرده است. این سیستم مانند یک تصفیه خانه مستقل عمل می کند و سلامت محیط زیست را حفظ می نماید.

آنالیز مهندسی؛ سپتیک تانک فاضلاب چگونه کار میکند؟

عملکرد سپتیک تانک فاضلاب بر پایه قوانین فیزیکی و گوارش بیوشیمیایی استوار است. این فرایند بدون نیاز به پمپ های الکتریکی دائمی و به صورت کاملاً طبیعی رخ می دهد.

فاضلاب خام از طریق لوله ورودی وارد محفظه اول می شود. یک قطعه سه راهی یا زانویی سرعت آب را هنگام ورود کاهش می دهد. این قطعه مانع از برهم خوردن تعادل لایه های زیرین و ایجاد گرداب می شود.

مراحل اصلی تصفیه در این مخزن شامل موارد زیر است:

• ورود آرام پساب و ته نشینی لجن های سنگین در کف محفظه اول
• صعود ذرات چربی، روغن های خوراکی و کف صابون به سطح مایع
• تجزیه بیولوژیکی لجن ها توسط کلونی باکتری های بی هوازی
• سرریز پساب زلال میانی از زیر دیواره بافل به سمت محفظه دوم

درون محفظه اول اکسیژن آزاد وجود ندارد. باکتری های بی هوازی در این فضای تاریک به سرعت تکثیر می شوند. این باکتری ها مواد آلی را مصرف کرده و آنها را به گاز متان و دی اکسید کربن تبدیل می کنند.

این پروسه مداوم بیولوژیکی بخش عمده ای از حجم لجن ها را کاهش می دهد. مایع شفاف میانی از طریق شکاف های دیواره میانی به محفظه دوم می ریزد. در این بخش ذرات ریز باقی مانده نیز رسوب می کنند و در پایان آبی شفاف وارد چاه می شود.

دیگر خدمات ما: لوله بازکنی شمال تهران

مقایسه فنی انواع متریال ساخت مخزن سپتیک

متریال بدنه نقش اساسی در مقاومت مخزن در برابر بارهای ترافیکی و رطوبت خاک دارد. فاضلاب انسانی گازهای خورنده ای مثل هیدروژن سولفوره تولید می کند. این گازها در ترکیب با آب، اسید سولفوریک قوی می سازند. جنس بدنه باید در برابر خوردگی این اسیدها مقاومت کامل داشته باشد.

مخازن پلی اتیلنی کاروگیت به دلیل انعطاف پذیری و مقاومت در برابر زلزله، پرفروش ترین مدل در پروژه ها هستند. خاک های اسیدی اثری روی این مخازن ندارند. مخازن بتنی نیز بیشتر برای پروژه هایی با حجم های بسیار بزرگ به کار می روند، اما بتن آنها باید حتماً ضد سولفات باشد.

مخازن فایبرگلاس در مناطقی استفاده می شوند که حمل مخزن یکپارچه دشوار است. این قطعات در کارگاه آماده شده و در محل پروژه به هم متصل می گردند. عایق بندی این مدل ها در برابر نفوذ آب های سطحی بسیار قدرتمند است.

ارزیابی اجزای داخلی یک سپتیک تانک استاندارد

یک سیستم اصولی و مهندسی دارای دو بخش مجزا است که با دیواره بافل جدا شده اند. هر بخش وظیفه هیدرولیکی مشخصی را در مسیر پالایش پساب انجام می دهد.

محفظه اول یا بخش ته نشینی اولیه، حدود دو سوم حجم کل مخزن را تشکیل می دهد. وسعت این بخش مانع از خروج سریع فاضلاب می شود. ماندگاری طولانی، فرصت مناسب را برای افتادن ذرات سنگین به کف ایجاد می کند.

دیواره میانی بافل مانع از عبور لایه های روغنی به بخش دوم می شود. سوراخ های عبور آب در میانه ارتفاع این دیواره نصب شده اند. بنابراین نه لجن های کف و نه چربی های سطح توان عبور از بافل را ندارند.

محفظه دوم مخزن زلال سازی نام دارد و یک سوم باقیمانده فضا را اشغال می کند. این بخش تلاطم بسیار ناچیزی دارد. ذرات سبکی که از بافل عبور کرده اند در این نقطه کاملاً ته نشین می شوند.

لوله ونت یا تهویه گاز یکی دیگر از قطعات ضروری در سقف مخزن است. گازهای متان ناشی از تخمیر بی هوازی از طریق این لوله به بالاترین نقطه بام ساختمان هدایت می شوند. اگر این لوله تعبیه نشود، بوی تعفن در حیاط ساختمان می پیچد.

دریچه های بازدید یا منهول ها امکان اندازه گیری عمق لجن را به تکنسین می دهند. همچنین شیلنگ های مکنده در زمان تخلیه از همین دریچه ها وارد مخزن می شوند. تمام این اجزا در کنار هم کارایی پایدار مخزن را تضمین می کنند.

نحوه محاسبه ظرفیت استاندارد سپتیک فاضلاب

تعیین ظرفیت سپتیک تانک فاضلاب نیازمند محاسبات دقیق بر پایه جمعیت و نوع کاربری است. اگر مخزن کوچک انتخاب شود، لجن خیلی زود پر شده و وارد چاه جذبی می گردد.

مهندسان تاسیسات حجم مخزن را بر اساس این عوامل پایه طراحی می کنند:

1. میزان دبی روزانه پساب به ازای هر فرد در طول شبانه روز
2. زمان ماند هیدرولیکی مورد نیاز جهت آرامش جریان مایع
3. حجم لازم برای انباشت لجن های هضم شده در بازه زمانی سالانه

در ساختمان های مسکونی، سرانه تولید فاضلاب هر فرد بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ لیتر در روز برآورد می شود. این رقم برای فضاهای اداری بین ۳۰ تا ۵۰ لیتر به ازای هر کارمند است. در کارخانه ها این عدد بر اساس نوع فرایند صنعتی و پرسنل تعیین می شود.

زمان ماند هیدرولیکی آب درون مخزن باید حداقل بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت در نظر گرفته شود. این بازه زمانی فرصت کافی را به باکتری ها برای تجزیه ذرات آلی می دهد. در غیر این صورت پساب پیش از ته نشینی کامل خارج می شود.

علاوه بر این، همواره حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد حجم اضافی به عنوان محفظه ذخیره لجن محاسبه می گردد. این فضا مانع از پر شدن سریع مخزن در ساعات اوج مصرف آب می شود. برای یک مجتمع ۱۰ نفره، مخزنی با ظرفیت مفید حداقل ۳ تا ۴ متر مکعب توصیه می گردد.

دیگر خدمات ما: تخلیه چاه شمال تهران

مهم ترین نشانه های پر شدن سپتیک تانک فاضلاب

یک مخزن استاندارد مدت ها بدون نقص کار می کند، اما لجن های معدنی در نهایت جمع می شوند. شناخت علائم هشدار اولیه از سرریز شدن فاضلاب و گرفتگی لوله ها پیشگیری می نماید.

مهم ترین نشانه های پر شدن مخزن سپتیک عبارتند از:

• پس زدن آب و کندی شدید خروج فاضلاب از کاسه توالت و کفشورها
• پیچیدن مداوم بوی زننده فاضلاب در نزدیکی محل نصب مخزن
• بالا آمدن لجن کف تا فاصله ای کمتر از ۳۰ سانتی متر از لوله خروجی
• خروج ذرات معلق تیره و چربی های ماسیده همراه با پساب به سمت چاه جذبی
• نم زدگی غیرعادی و بوی رطوبت در خاک بالای مخزن مدفون

تکنسین ها با استفاده از لوله های شفاف عمق لجن را بررسی می کنند. اگر لایه لجن بیش از یک سوم ارتفاع مخزن را پر کرده باشد، تخلیه فوری الزامی است.

اگر تخلیه به تعویق بیفتد، لجن وارد چاه جذبی می شود. این لایه روغنی به سرعت درزهای خاک را مسدود می کند. در این صورت مالک مجبور به حفر چاه جدید با هزینه های سنگین خواهد شد.

مراحل و اصول تخلیه مکانیزه سپتیک تانک فاضلاب

تخلیه سپتیک فاضلاب با روش تخلیه چاه سنتی تفاوت بنیادین دارد. در سپتیک نباید کل باکتری ها از بین بروند؛ بنابراین عملیات باید طبق اصول بهداشتی اجرا شود.

ابتدا دریچه های منهول باز می شوند تا گازهای محبوس متان و هیدروژن سولفوره خارج شوند. این گازها بسیار سمی و کشنده هستند. ورود انسان به درون مخزن خطر مرگ دارد و کاملاً غیرمجاز است.

سپس تانکرهای مجهز به پمپ ساکشن و لجن کش وکیوم وارد عمل می شوند. پمپ های کف کش معمولی توان مکش لجن های غلیظ را ندارند. تانکر ساکشن لجن سخت کف و چربی های سطح را با مکش مستقیم بیرون می کشد.

یک اصل بسیار مهم در تخلیه، باقی گذاشتن حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از لجن فعال قدیمی است. این لجن به عنوان استارتر باکتریایی عمل می کند. اگر مخزن کاملاً شسته و ضدعفونی شود، باکتری ها از بین می روند و فرایند تجزیه تا ماه ها متوقف می گردد.

در صورتی که چربی ها مسیر بافل یا دیواره ها را مسدود کرده باشند، از دستگاه واتر جت صنعتی استفاده می شود. آب با فشار بسیار بالا این رسوبات سخت را بدون آسیب به بدنه مخزن تمیز می نماید.

چه عواملی کارکرد بیولوژیکی مخزن را نابود می کنند؟

سپتیک یک محیط زیستی زنده است که توسط میکروارگانیسم ها اداره می شود. ورود برخی مواد شیمیایی تعادل این محیط را به طور کامل برهم می زند.

ورود مواد زیر به سیستم سپتیک آسیب های جدی می زند:

1. اسیدهای لوله بازکن قوی، جرم گیرها و وایتکس غلیظ به مقدار زیاد
2. روغن های سوخته آشپزی و چربی های غلیظ غذا به داخل سینک
3. زباله های بهداشتی تجزیه ناپذیر مانند دستمال مرطوب و پوشک
4. اتصال لوله های آب باران و ناودان پشت بام به لوله کشی سپتیک

شوینده های اسیدی باکتری های مفید هضم کننده لجن را به سرعت می کشند. با مرگ باکتری ها، تجزیه بیولوژیکی متوقف شده و بوی تند اسیدی از چاه بلند می شود.

چربی های غذایی به مرور درون لوله ها منجمد می شوند و قطر لوله ورودی را تنگ می کنند. این چربی ها در مخزن نیز لایه ای ضخیم می سازند که مانع فعالیت بیولوژیکی مناسب است.

دستمال های مرطوب دارای الیاف پلیمری و مصنوعی هستند و باکتری ها نمی توانند آنها را تجزیه کنند. این ضایعات در ورودی بافل گیر کرده و باعث گرفتگی مسیر مایع می شوند. آب باران نیز با ایجاد سیلاب ناگهانی، باکتری ها و لجن های ته نشین شده را شسته و وارد چاه می کند.

بررسی تفاوت های سپتیک تانک و پکیج های هوادهی

برای بسیاری از مدیران پروژه ها تفاوت میان سپتیک تانک و پکیج های تصفیه پساب مطرح است. هر کدام از این سیستم ها کاربری و راندمان خاص خود را دارند.

سپتیک فاضلاب سیستمی غیرفعال و بی هوازی است. این مخزن به برق مداوم، قطعات متحرک، موتور دمنده و مواد شیمیایی نیاز ندارد. استهلاک قطعات در این سیستم تقریباً صفر است و فقط به تخلیه دوره ای نیاز دارد.

در مقابل، سپتیک تانک یک تصفیه اولیه انجام می دهد و راندمان کاهش بار آلودگی آن حدود ۳۵ تا ۵۰ درصد است. پساب خروجی آن به هیچ عنوان برای آبیاری سطحی یا شستشو مناسب نیست و حتماً باید وارد چاه جذبی شود.

پکیج های پیشرفته تصفیه فاضلاب با دمیدن هوای فشرده و باکتری های هوازی کار می کنند. این دستگاه ها راندمان تصفیه را به بالای ۸۵ تا ۹۰ درصد می رسانند. آب خروجی آنها زلال، بی بو و قابل استفاده برای آبیاری قطره ای است.

با این حال، پکیج ها نیازمند مصرف مداوم برق، تعویض فیلترها و حضور اپراتور متخصص هستند. در صورت قطعی چندساعته برق، باکتری های هوازی دچار خفگی می شوند. بنابراین برای پروژه های معمولی، سپتیک گزینه ای اقتصادی تر و کم دردسرتر به شمار می آید.

خدمات تخلیه و لایروبی سپتیک الوند گستر فاطر

شرکت الوند گستر فاطر با سال ها تجربه عملی در حوزه تاسیسات و لایروبی، خدمات جامعی را ارائه می دهد. این مجموعه به تانکرهای ساکشن و وکیوم های صنعتی با قدرت مکش بالا مجهز است. این تجهیزات کار تخلیه لجن های سنگین را بدون انتشار آلودگی انجام می دهند.

تیم های فنی این مرکز اصول ایمنی مرتبط با گازهای سمی را به صورت کامل رعایت می کنند. شستشوی مسیر لوله ها با واتر جت، رفع گرفتگی دیواره بافل، تخلیه چربی گیر رستوران ها و احیای باکتریایی مخازن بخشی از خدمات تخصصی این شرکت است.

کارشناسان ما به صورت شبانه روزی آماده پاسخگویی و ارائه مشاوره فنی به پروژه های مختلف هستند. در صورت پر شدن مخزن، تکنسین ها به سرعت در محل حاضر شده و مشکل را برطرف می نمایند.

شماره تماس مستقیم جهت مشاوره و هماهنگی خدمات: ۰۹۱۲۷۷۲۷۷۱۳

جمع بندی نهایی

سپتیک فاضلاب اقتصادی ترین و کارآمدترین راهکار برای مدیریت پساب در مناطق فاقد شبکه اگو است. این سیستم با به دام انداختن چربی ها و لجن های سنگین، عمر چاه جذبی را افزایش می دهد. عملکرد مطلوب این مخزن نیازمند پایش مداوم و تخلیه به موقع لجن با ابزارهای مکانیزه است.

تعلل در تخلیه لجن باعث ورود رسوبات به بستر چاه و مسدود شدن کامل منافذ خاک می شود. شرکت الوند گستر فاطر با تانکرهای ساکشن پیشرفته آماده ارائه خدمات تخلیه و لایروبی در کوتاه ترین زمان است.

جهت دریافت مشاوره رایگان، بررسی وضعیت تاسیسات و ثبت سفارش با کارشناسان ما تماس بگیرید:

• شماره تماس مستقیم و شبانه روزی: ۰۹۱۲۷۷۲۷۷۱۳
• خدمات رسانی در سراسر تهران و حومه با ضمانت کیفیت کار

دیگر خدمات ما: لوله بازکنی

سوالات متداول درباره سپتیک فاضلاب

۱. آیا آب خروجی سپتیک تانک برای آبیاری فضای سبز مناسب است؟

خیر. پساب سپتیک تنها مرحله پیش تصفیه بی هوازی را گذرانده است. این آب همچنان حاوی باکتری های بیماری زا و انگل های میکروبی است. استفاده مستقیم از آن روی زمین باعث انتشار بیماری و بوی بد می شود. این آب حتماً باید به چاه جذبی هدایت شود.

۲. فاصله زمانی استاندارد برای تخلیه سپتیک تانک چقدر است؟

این زمان به ظرفیت مخزن و میزان مصرف ساکنان بستگی دارد. در منازل مسکونی تخلیه معمولاً هر یک تا سه سال یک بار انجام می گیرد. با این حال بررسی ضخامت لجن هر شش ماه یک بار برای پیشگیری از پر شدن ناگهانی مخزن ضروری است.

۳. علت انتشار بوی بد فاضلاب از دریچه های سپتیک چیست؟

تولید گاز بخش طبیعی تخمیر است. اما خروج بو در محیط ناشی از چند نقص فنی است: فرسودگی واشر آب بندی دریچه ها، عدم نصب لوله ونت تا بالای سقف ساختمان، یا پر شدن بیش از حد مخزن که گاز را پس می زند.

۴. آیا اضافه کردن پودرهای باکتری به مخزن سپتیک تانک لازم است؟

در حالت عادی خیر؛ چون باکتری های فاضلاب انسانی برای تصفیه کافی هستند. اما اگر اسیدهای شوینده باکتری ها را از بین برده باشند، اضافه کردن آنزیم های بیولوژیکی به راه اندازی سریع تر فرایند هضم لجن کمک می کند.

۵. چرا مخازن پلی اتیلنی در زیر خاک دچار ترک یا فرورفتگی می شوند؟

این مشکل به علت خاک ریزی غیراصولی رخ می دهد. زیر مخزن باید کاملاً صاف و بتن ریزی شود. هنگام پر کردن اطراف مخزن با خاک، داخل آن نیز باید هم زمان با آب پر شود تا فشار خاک بدنه را دفرمه نکند.

در این مطلب درباره لایروبی سپتیک بحث کردیم، شما می توانید با مطالعه مقاله تخلیه چاه اطلاعات خوبی را در این زمینه کسب کنید.